Twoja pompa hydrauliczna słabnie? 4 objawy, które łatwo przeoczyć

Koparka, która pół roku temu podnosiła łyżkę bez problemu, teraz robi to wyraźnie wolniej. Operator mówi „jakoś słabiej chodzi", ale maszyna nadal jedzie, więc nikt się tym nie przejmuje. Po miesiącu pompa staje całkowicie. Przy okazji metalowe opiłki z rozpadającej się pompy niszczą rozdzielacz. Z wymiany pompy za 1800 zł robi się naprawa za 7 tysięcy.

Taka sytuacja powtarza się u nas co tydzień. Pompa hydrauliczna nie pada nagle. Prawie zawsze daje znaki wyprzedzające, tyle że łatwo je zignorować albo wytłumaczyć sobie „pewnie pogoda" albo „może olej zimny". Poniżej cztery sygnały, po których warto przestać zgadywać i zacząć działać.

Objaw 1: siłowniki pracują wolniej niż kiedyś

To najczęstszy i najłatwiejszy do przeoczenia objaw. Ramię koparki podnosi się, ale wolniej. Widły na ładowarce idą do góry, ale z pełnym pakunkiem ledwo dają radę. Pług się obraca, ale jakby w gęstym błocie. Maszyna niby działa, więc operator jedzie dalej.

Co się dzieje w środku? Wewnętrzne elementy pompy (koła zębate, tłoki albo łopatki, w zależności od typu) zużywają się z czasem. Między nimi pojawiają się mikroskopijne luzy. Przez te luzy olej, zamiast być tłoczony do układu, przelewa się wewnątrz pompy z komory tłocznej z powrotem do ssawnej. Pompa kręci się z tą samą prędkością co zawsze, ale coraz mniejsza część oleju trafia tam, gdzie powinna. Efekt widoczny na zewnątrz: siłowniki zwalniają.

Spadek prędkości o 10-15% to jeszcze nie tragedia, ale sygnał, że zużycie postępuje. Spadek o 30% i więcej oznacza, że pompa jest w zaawansowanym stadium zużycia i wymiana to kwestia czasu, nie „czy".

Objaw 2: pompa zaczęła hałasować

Sprawna pompa hydrauliczna pracuje miarowo. Słychać ją, ale dźwięk jest jednostajny i raczej cichy. Jeśli nagle zaczyna wyć, piszczeć, stukać albo buczeć pod obciążeniem, to nie jest normalne i nie przejdzie samo.

Chrobotanie, strzelanie (szczególnie pod obciążeniem, cichsze na biegu jałowym) to najczęściej kawitacja. Oznacza to, że do pompy dostaje się powietrze. Olej zmieszany z pęcherzykami powietrza wchodzi do strefy tłoczenia, pęcherzyki implodują pod ciśnieniem i robią się z tego mikrowybuch na powierzchniach roboczych. To nie tylko hałas, to fizyczne niszczenie elementów pompy od środka. Przyczyna bywa banalna: pęknięty albo poluzowany wąż ssawny, za niski poziom oleju w zbiorniku, zbyt cienki albo za długi przewód ssawny.

Wycie (ciągły, głośny dźwięk narastający z obrotami) to sygnał, że łożyska wewnętrzne pompy się kończą. Zużyte łożyska mają coraz większe luzy, elementy obracają się nierównomiernie i generują charakterystyczny wyjący dźwięk. Jeśli pompa zaczęła wyć, to kwestia czasu, kiedy łożysko padnie całkowicie.

Stukanie (regularne, rytmiczne uderzenia) oznacza najczęściej, że jakiś element wewnętrzny się poluzował. Może to być luz na wałku, poluzowana pokrywa, albo obluzowany element w napędzie pompy. Stukanie nie przejdzie samo i z każdym dniem będzie głośniejsze.

Objaw 3: olej się przegrzewa

Układy hydrauliczne w maszynach roboczych pracują zazwyczaj w temperaturze oleju w okolicach 80°C i to jest norma. Problem zaczyna się, gdy temperatura idzie wyżej. Powyżej 90-95°C olej zaczyna się robić rzadszy (traci lepkość), uszczelki twardnieją, a elementy pompy zużywają się szybciej niż powinny.

Skąd się bierze za wysoka temperatura? Kilka możliwości:

• Pompa ma wewnętrzne przecieki. Olej przelewa się między komorami (te same luzy co w objawnie 1), a każde takie przelewanie generuje ciepło. Im bardziej zużyta pompa, tym więcej oleju się przelewa, tym więcej ciepła.
• Zapchana albo uszkodzona chłodnica oleju. Chłodnica nie odprowadza ciepła, olej się grzeje.
• Za niski poziom oleju. Mniejsza ilość oleju musi odprowadzić tę samą ilość ciepła, więc szybciej się nagrzewa.
• Zapchane filtry. Olej musi się przeciskać przez zatkany filtr, co generuje dodatkowe ciepło i opory przepływu.
• Zawór przelewowy źle ustawiony albo zablokowany. Olej krąży pod zbyt wysokim ciśnieniem, co grzeje cały układ.

Problem z gorącym olejem jest taki, że to spirala. Gorący olej robi się cieńszy, rzadszy, przez co luzy wewnętrzne w pompie robią się jeszcze bardziej odczuwalne. Więcej oleju się przelewa, więcej ciepła się generuje. I tak dalej, aż do awarii.

Objaw 4: wycieki oleju na pompie

Ten objaw jest akurat trudny do przeoczenia, bo zostawia ślady. Mokry korpus pompy, krople oleju na podłodze pod maszyną, spadający poziom oleju w zbiorniku mimo że nigdzie nie widać dużego wycieku.

Najczęstsze miejsca wycieków:

• Uszczelka wałka. Tam gdzie wałek wychodzi z pompy. Uszczelka się starzeje, twardnieje i przestaje przylegać. Szczególnie widoczne po dłuższym postoju maszyny na mrozie.
• Przyłącza hydrauliczne. Poluzowane złączki, uszkodzone o-ringi, pęknięte przewody. Czasem wystarczy dokręcić, czasem trzeba wymienić uszczelkę.
• Pokrywy pompy. Uszczelka między pokrywą a korpusem. Może wynikać z nierównomiernego dokręcenia śrub albo uszkodzenia powierzchni uszczelniającej.
• Pęknięcie korpusu. Najgorszy scenariusz. Korpus aluminiowej pompy zębatej pęka zwykle w wyniku udaru ciśnieniowego (nagły skok ciśnienia) albo zgęstniałego oleju zimą (olej nie zamarza, ale gęstnieje na mrozie i stawia znacznie większy opór). Tu nie ma naprawy, trzeba wymieniać.

Wyciek to nie tylko bałagan i koszty uzupełniania oleju. Spadający poziom oleju oznacza, że pompa może zacząć łapać powietrze (patrz: objaw 2), co przyspiesza zużycie. Poza tym olej na podłodze to ryzyko pośligniecia i problem na kontroli BHP.

Co niszczy pompy najczęściej

Jeden powód dominuje nad wszystkimi: zanieczyszczony olej. Według danych serwisowych 80-90% awarii układów hydraulicznych zaczyna się od tego, że w oleju jest coś, czego być nie powinno. Opiłki metalu ze zużywających się elementów, piasek, woda, odpadające kawałki starych uszczelek. To wszystko mieli precyzyjne powierzchnie pompy od środka, tak jak papier ścierny.

Inne częste przyczyny:

• Olej, który dawno stracił swoje właściwości. Każdy olej hydrauliczny ma swoją żywotność. Po 2000-3000 motogodzin (albo 2-3 latach) traci lepkość, właściwości smarne i zdolność odprowadzania ciepła. Lanie „co wpadnie" albo mieszanie olejów o różnych lepkościach to prosta droga do awarii.
• Nieszczelna strona ssawna. Pęknięty albo poluzowany wąż ssawny powoduje, że pompa zasysa powietrze razem z olejem. Efekt: kawitacja, hałas, przyspieszone zużycie.
• Ciągła praca na limicie. Maksymalne ciśnienie, maksymalne obroty, zero przerw. Każda pompa ma swoje granice wytrzymałości. Praca na 100% obciążenia przez 100% czasu skraca żywotność o połowę albo więcej.
• Błędy przy montażu. Odwrotny kierunek obrotów (nowa pompa zamontowana na lewą stronę), rozruch bez wstępnego zalania olejem (suchy rozruch niszczy elementy w sekundy), źle dobrane sprzęgło.

Co zrobić, jeśli zauważysz któryś z objawów

Przede wszystkim nie zwlekać z reakcją. Pompa, która się sypie, rozsyła metalowe opiłki po całym układzie hydraulicznym. Te opiłki dostają się do rozdzielaczy, zaworów, siłowników i je niszczą. Wymiana samej pompy kosztuje stosunkowo niewiele. Wymiana pompy plus rozdzielacza plus dwóch siłowników to już zupełnie inna kwota.

W pierwszej kolejności:

• Wyłącz maszynę.
• Sprawdź olej: jaki ma kolor, czy widać w nim metaliczne drobinki, czy dziwnie pachnie (spalenizna).
• Obejrzyj pompę: czy gdzieś cieknie, czy przyłącza siedzą mocno.
• Jeśli masz manometr, podepnij go i zmierz ciśnienie. Porównaj z wartością z dokumentacji maszyny.
• Zadzwoń do nas albo wyślij maila ze zdjęciami i opisem objawów. Powiemy Ci, jak to wygląda z naszej strony i co proponujemy.

Wymiana, regeneracja albo oryginał: co ma sens

Zajmujemy się hydrauliką od lat i mamy wszystkie trzy opcje pod jednym dachem:

Regeneracja pompy. Sprawdza się przy pompach tłoczkowych (Rexroth A10V, Parker PV, Linde HPR i podobnych), gdzie nowa kosztuje kilkanaście tysięcy złotych. Regenerujemy je w naszym serwisie i dajemy gwarancję na wykonaną pracę. Przy pompach zębatych regeneracja zwykle nie ma sensu ekonomicznego, bo nowa pompa kosztuje podobnie co regeneracja.

Nowa pompa (zamiennik). Najczęstszy wybór przy pompach zębatych. Pompa o identycznych parametrach jak oryginał, ale w niższej cenie. Większość popularnych modeli mamy na magazynie w Trzciance, wysyłamy tego samego dnia. Więcej o różnicach między oryginałem a zamiennikiem w artykule o zamiennikach pomp.

Nowa pompa (oryginał OEM). Dla maszyn na gwarancji albo gdy z jakiegoś powodu potrzebujesz dokładnie tę samą pompę co fabryczna. Mamy oryginały na magazynie i na zamówienie.