Podstawy hydrauliki

Wydajność pompy hydraulicznej: wzory na przepływ, moc i moment

Ile litrów na minutę da pompa, jaki silnik do niej dobrać i jak szybko będzie pracował siłownik? Cztery proste wzory z przykładami liczonymi krok po kroku.

SH 6 min czytania
Wydajność pompy hydraulicznej – wzory na przepływ, moc i moment
Spis treści (11)
  1. Wydajność pompy hydraulicznej: ile litrów na minutę?
  2. Jaki silnik do pompy? Wzór na moc napędu
  3. Jaki moment na wałku pompy? Wzór na moment obrotowy
  4. Jak szybko wysuwa się siłownik? Wzór na prędkość
  5. Sprawność pompy: jaką wartość wpisać do wzoru
  6. Kiedy te wzory się przydają
  7. Skróty we wzorach

Trzy pytania, które najczęściej słyszymy od klientów:

  • „Ile litrów na minutę daje ta pompa?”
  • „Jaki silnik elektryczny potrzebuję do tej pompy?”
  • „Jak dobrać pompę, żeby siłownik szybciej chodził?”

Na każde z nich odpowiada proste obliczenie. Potrzebujesz jednej liczby z tabliczki znamionowej pompy: pojemności skokowej V (objętości geometrycznej Vg) w cm³/obr. Mówi ona, ile oleju pompa przetłacza w jednym obrocie wałka. Poniżej wzory na wydajność pompy hydraulicznej, moc napędu, moment i prędkość siłownika, każdy z przykładem liczonym krok po kroku.

Wzory hydrauliczne – wydajność pompy, moc napędu, moment i prędkość siłownika
Cztery wzory na jednej grafice. Zapisz albo wydrukuj na warsztat.

Wydajność pompy hydraulicznej: ile litrów na minutę? #

To najczęstsze pytanie. Wydajność zależy od dwóch rzeczy: wielkości pompy (pojemność V) i obrotów wałka (n). Większa pompa na wyższych obrotach = więcej litrów.

Wzór na wydajność pompyQ = V × n × ηv / 1000
  • Q – wydajność, czyli ile litrów oleju pompa daje na minutę [l/min]
  • V – pojemność pompy, ile cm³ oleju przetłacza na jeden obrót [cm³/obr] (z tabliczki znamionowej)
  • n – obroty wałka pompy [obr/min]
  • ηv – sprawność wolumetryczna, dla nowej pompy zębatej przyjmij 0,93

Po ludzku: pojemność razy obroty, dzielisz przez 1000 (zamiana cm³ na litry) i mnożysz przez sprawność. Sprawność mówi, ile oleju pompa naprawdę przetłacza. Nowa pompa ma około 0,93, czyli 93% wartości teoretycznej. Reszta przecieka wewnątrz przez drobne luzy.

Przykład: pompa 16 cm³ na 1500 obr/min #

  1. Dane: V = 16 cm³/obr, n = 1500 obr/min, ηv = 0,93
  2. 16 × 1500 = 24 000
  3. 24 000 / 1000 = 24 l/min (wydajność teoretyczna)
  4. 24 × 0,93 = 22,3 l/min

Wynik: pompa daje około 22,3 litra oleju na minutę.

Po co to w praktyce? Od wydajności zależy, jak szybko pracuje siłownik. Każda pompa poruszy siłownik, ale tempo zależy od litrów na minutę. Jeśli siłownik chodzi za wolno, potrzebujesz pompy o większej pojemności albo wyższych obrotów. Jak to policzyć, pokazujemy niżej, we wzorze na prędkość siłownika.

Jaki silnik do pompy? Wzór na moc napędu #

Agregat hydrauliczny z silnikiem elektrycznym i pompą oraz siłowniki
Agregat hydrauliczny: silnik napędza pompę, pompa zasila siłowniki. Fot. Spielvogel, Wikimedia Commons (CC0).

Masz pompę i chcesz ją napędzić silnikiem elektrycznym, na przykład w agregacie. Moc silnika zależy od wielkości pompy (V), obrotów (n) i ciśnienia, przy którym ma pracować (Δp). To moc silnika decyduje, jakie ciśnienie pompa będzie w stanie utrzymać.

Wzór na moc napędu pompyP = Δp × V × n / (600 000 × ηt)
  • P – moc silnika potrzebna do napędu pompy [kW]
  • Δp – ciśnienie robocze w układzie [bar]
  • V – pojemność pompy [cm³/obr]
  • n – obroty [obr/min]
  • ηt – sprawność całkowita, dla pompy zębatej przyjmij 0,85

Mnożysz ciśnienie × pojemność × obroty i dzielisz przez 600 000 oraz przez sprawność. Im wyższe ciśnienie i większa pompa, tym mocniejszy silnik. Sprawność całkowita jest niższa niż wolumetryczna, bo dochodzą straty na tarcie w łożyskach i między elementami.

Przykład: jaki silnik do pompy 16 cm³ przy 200 bar? #

  1. Dane: Δp = 200 bar, V = 16 cm³/obr, n = 1500 obr/min, ηt = 0,85
  2. Licznik: 200 × 16 × 1500 = 4 800 000
  3. Mianownik: 600 000 × 0,85 = 510 000
  4. 4 800 000 / 510 000 = 9,4 kW

Wynik: potrzebujesz silnika o mocy co najmniej 9,4 kW. W praktyce bierzesz następny rozmiar w górę, czyli 11 kW. Zapas mocy sprawia, że silnik nie pracuje cały czas na granicy.

Jaki moment na wałku pompy? Wzór na moment obrotowy #

Ten wzór przydaje się rzadziej, ale jest ważny przy doborze sprzęgła albo przystawki odbioru mocy (WOM, PTO). Mówi, jaki moment obrotowy musi przenieść wałek pompy przy danym ciśnieniu.

Wzór na moment obrotowyM = Δp × V / (20 × π × ηm)
  • M – moment obrotowy na wałku [Nm]
  • Δp – ciśnienie robocze [bar]
  • V – pojemność pompy [cm³/obr]
  • π – 3,14
  • ηm – sprawność mechaniczna, przyjmij 0,90

Przykład: moment na wałku pompy 16 cm³ przy 200 bar #

  1. Dane: Δp = 200 bar, V = 16 cm³/obr, ηm = 0,90
  2. Licznik: 200 × 16 = 3 200
  3. Mianownik: 20 × 3,14 × 0,90 = 56,5
  4. 3 200 / 56,5 = 56,6 Nm

Wynik: na wałku pompy działa moment około 56,6 Nm. Sprzęgło i przystawka muszą wytrzymać co najmniej tyle. Dobieraj je z zapasem 15–20%.

Jak szybko wysuwa się siłownik? Wzór na prędkość #

Prędkość siłownika hydraulicznego – wzór z wydajności pompy i średnicy tłoka
Ta sama pompa da różną prędkość w zależności od średnicy tłoka.

Prędkość siłownika zależy od dwóch rzeczy: ile oleju daje pompa (Q) i jak duży jest tłok (powierzchnia A). Większy tłok potrzebuje więcej oleju na ten sam ruch, więc przy tej samej pompie porusza się wolniej, ale pcha mocniej.

Wzór na prędkość siłownikav = Q / (6 × A)v w m/s, Q w l/min, A w cm². Powierzchnia tłoka: A = π × D² / 4, gdzie D to średnica tłoka w cm.

Przykład: pompa 22,3 l/min i siłownik z tłokiem Ø63 mm #

  1. Średnica tłoka: 63 mm = 6,3 cm
  2. A = 3,14 × 6,3² / 4 = 31,2 cm²
  3. v = 22,3 / (6 × 31,2) = 0,12 m/s

Wynik: tłok wysuwa się z prędkością około 0,12 m/s, czyli siłownik o skoku 500 mm wysunie się w ok. 4,2 sekundy. Przy chowaniu tłoczyska siłownik porusza się szybciej, bo po tej stronie olej wypełnia mniejszą powierzchnię (pierścień wokół tłoczyska).

Sprawność pompy: jaką wartość wpisać do wzoru #

We wzorach pojawia się litera η (eta), czyli sprawność. Pompa nie jest idealna: część energii traci na tarcie i przecieki wewnętrzne. Są trzy rodzaje sprawności i każdy pojawia się w innym wzorze:

SprawnośćWartośćCo oznaczaGdzie we wzorach
ηv – wolumetryczna0,93 (nowa pompa 0,93–0,95)ile oleju naprawdę przepływa w stosunku do teoriiwydajność
ηm – mechaniczna0,90straty na tarcie w łożyskach i uszczelnieniachmoment
ηt – całkowita0,85obie straty naraz: ηv × ηm = 0,93 × 0,90 ≈ 0,84moc

Przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Jeśli nie znasz dokładnych wartości dla swojej pompy, wpisz te z tabeli. Dla typowej pompy zębatej w dobrym stanie to wystarczająco blisko.

Jak sprawdzić, czy pompa jest zużyta?Zmierz, ile litrów na minutę pompa naprawdę daje (np. kierując olej do pojemnika z miarką i mierząc czas). Podziel wynik przez wydajność teoretyczną (V × n / 1000). Jeśli wychodzi np. 0,75 zamiast 0,93, pompa straciła sporo sprawności i prawdopodobnie czas na wymianę. Inne objawy opisujemy w artykule o awariach pomp hydraulicznych.

Kiedy te wzory się przydają #

  • Budujesz agregat hydrauliczny: wzór na moc powie, ile kW minimum. Bierz następny rozmiar silnika w górę.
  • Siłownik chodzi za wolno albo za szybko: wzór na wydajność i wzór na prędkość powiedzą, jaka pompa jest potrzebna.
  • Pompa się starzeje: porównaj rzeczywistą wydajność z obliczoną. Duża różnica = czas na wymianę.
  • Dobierasz sprzęgło albo przystawkę odbioru mocy: wzór na moment powie, ile Nm musi przenieść połączenie.
  • Wymieniasz pompę na inną: policz wydajność starej i nowej. Przy zamienniku pojemność musi się zgadzać, inaczej siłowniki zaczną chodzić inaczej.

Skróty we wzorach #

SymbolZnaczenieJednostka
Qwydajność pompyl/min
V (Vg)pojemność skokowa pompycm³/obr
nobroty wałkaobr/min
Δpciśnienie roboczebar
Pmoc silnika napędzającego pompękW
Mmoment obrotowy na wałkuNm
vprędkość siłownikam/s
Apowierzchnia tłokacm²
ηsprawność–

Przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

Szukasz pompy o konkretnej wydajności? Zobacz pompy do maszyn rolniczych, budowlanych, pompy tłoczkowe i silniki hydrauliczne.

Jak obliczyć wydajność pompy hydraulicznej?

Pojemność pompy [cm³/obr] × obroty [obr/min] ÷ 1000 × sprawność (ok. 0,93). Pompa 16 cm³ na 1500 obr/min daje ok. 22,3 l/min.

Jak dobrać moc silnika do pompy hydraulicznej?

P [kW] = ciśnienie [bar] × pojemność [cm³/obr] × obroty [obr/min] ÷ (600 000 × 0,85). Wynik zaokrąglij w górę do najbliższego typowego rozmiaru silnika.

Jak obliczyć prędkość siłownika?

v [m/s] = Q [l/min] ÷ (6 × A [cm²]), gdzie A to powierzchnia tłoka (π × D² / 4).

Jaką sprawność przyjąć dla pompy zębatej?

Wolumetryczną ok. 0,93, mechaniczną ok. 0,90, całkowitą ok. 0,85. Zużyta pompa może mieć sprawność wolumetryczną poniżej 0,80.

Nie chce Ci się liczyć? Podaj parametry, policzymy i dobierzemy pompę.

Skontaktuj się z nami
Ładowanie...