Wydajność pompy hydraulicznej: wzory na przepływ, moc i moment
Ile litrów na minutę da pompa, jaki silnik do niej dobrać i jak szybko będzie pracował siłownik? Cztery proste wzory z przykładami liczonymi krok po kroku.

Spis treści (11)
Trzy pytania, które najczęściej słyszymy od klientów:
- „Ile litrów na minutę daje ta pompa?”
- „Jaki silnik elektryczny potrzebuję do tej pompy?”
- „Jak dobrać pompę, żeby siłownik szybciej chodził?”
Na każde z nich odpowiada proste obliczenie. Potrzebujesz jednej liczby z tabliczki znamionowej pompy: pojemności skokowej V (objętości geometrycznej Vg) w cm³/obr. Mówi ona, ile oleju pompa przetłacza w jednym obrocie wałka. Poniżej wzory na wydajność pompy hydraulicznej, moc napędu, moment i prędkość siłownika, każdy z przykładem liczonym krok po kroku.

Wydajność pompy hydraulicznej: ile litrów na minutę? #
To najczęstsze pytanie. Wydajność zależy od dwóch rzeczy: wielkości pompy (pojemność V) i obrotów wałka (n). Większa pompa na wyższych obrotach = więcej litrów.
- Q – wydajność, czyli ile litrów oleju pompa daje na minutę [l/min]
- V – pojemność pompy, ile cm³ oleju przetłacza na jeden obrót [cm³/obr] (z tabliczki znamionowej)
- n – obroty wałka pompy [obr/min]
- ηv – sprawność wolumetryczna, dla nowej pompy zębatej przyjmij 0,93
Po ludzku: pojemność razy obroty, dzielisz przez 1000 (zamiana cm³ na litry) i mnożysz przez sprawność. Sprawność mówi, ile oleju pompa naprawdę przetłacza. Nowa pompa ma około 0,93, czyli 93% wartości teoretycznej. Reszta przecieka wewnątrz przez drobne luzy.
Przykład: pompa 16 cm³ na 1500 obr/min #
- Dane: V = 16 cm³/obr, n = 1500 obr/min, ηv = 0,93
- 16 × 1500 = 24 000
- 24 000 / 1000 = 24 l/min (wydajność teoretyczna)
- 24 × 0,93 = 22,3 l/min
Wynik: pompa daje około 22,3 litra oleju na minutę.
Po co to w praktyce? Od wydajności zależy, jak szybko pracuje siłownik. Każda pompa poruszy siłownik, ale tempo zależy od litrów na minutę. Jeśli siłownik chodzi za wolno, potrzebujesz pompy o większej pojemności albo wyższych obrotów. Jak to policzyć, pokazujemy niżej, we wzorze na prędkość siłownika.
Jaki silnik do pompy? Wzór na moc napędu #

Masz pompę i chcesz ją napędzić silnikiem elektrycznym, na przykład w agregacie. Moc silnika zależy od wielkości pompy (V), obrotów (n) i ciśnienia, przy którym ma pracować (Δp). To moc silnika decyduje, jakie ciśnienie pompa będzie w stanie utrzymać.
- P – moc silnika potrzebna do napędu pompy [kW]
- Δp – ciśnienie robocze w układzie [bar]
- V – pojemność pompy [cm³/obr]
- n – obroty [obr/min]
- ηt – sprawność całkowita, dla pompy zębatej przyjmij 0,85
Mnożysz ciśnienie × pojemność × obroty i dzielisz przez 600 000 oraz przez sprawność. Im wyższe ciśnienie i większa pompa, tym mocniejszy silnik. Sprawność całkowita jest niższa niż wolumetryczna, bo dochodzą straty na tarcie w łożyskach i między elementami.
Przykład: jaki silnik do pompy 16 cm³ przy 200 bar? #
- Dane: Δp = 200 bar, V = 16 cm³/obr, n = 1500 obr/min, ηt = 0,85
- Licznik: 200 × 16 × 1500 = 4 800 000
- Mianownik: 600 000 × 0,85 = 510 000
- 4 800 000 / 510 000 = 9,4 kW
Wynik: potrzebujesz silnika o mocy co najmniej 9,4 kW. W praktyce bierzesz następny rozmiar w górę, czyli 11 kW. Zapas mocy sprawia, że silnik nie pracuje cały czas na granicy.
Jaki moment na wałku pompy? Wzór na moment obrotowy #
Ten wzór przydaje się rzadziej, ale jest ważny przy doborze sprzęgła albo przystawki odbioru mocy (WOM, PTO). Mówi, jaki moment obrotowy musi przenieść wałek pompy przy danym ciśnieniu.
- M – moment obrotowy na wałku [Nm]
- Δp – ciśnienie robocze [bar]
- V – pojemność pompy [cm³/obr]
- π – 3,14
- ηm – sprawność mechaniczna, przyjmij 0,90
Przykład: moment na wałku pompy 16 cm³ przy 200 bar #
- Dane: Δp = 200 bar, V = 16 cm³/obr, ηm = 0,90
- Licznik: 200 × 16 = 3 200
- Mianownik: 20 × 3,14 × 0,90 = 56,5
- 3 200 / 56,5 = 56,6 Nm
Wynik: na wałku pompy działa moment około 56,6 Nm. Sprzęgło i przystawka muszą wytrzymać co najmniej tyle. Dobieraj je z zapasem 15–20%.
Jak szybko wysuwa się siłownik? Wzór na prędkość #

Prędkość siłownika zależy od dwóch rzeczy: ile oleju daje pompa (Q) i jak duży jest tłok (powierzchnia A). Większy tłok potrzebuje więcej oleju na ten sam ruch, więc przy tej samej pompie porusza się wolniej, ale pcha mocniej.
Przykład: pompa 22,3 l/min i siłownik z tłokiem Ø63 mm #
- Średnica tłoka: 63 mm = 6,3 cm
- A = 3,14 × 6,3² / 4 = 31,2 cm²
- v = 22,3 / (6 × 31,2) = 0,12 m/s
Wynik: tłok wysuwa się z prędkością około 0,12 m/s, czyli siłownik o skoku 500 mm wysunie się w ok. 4,2 sekundy. Przy chowaniu tłoczyska siłownik porusza się szybciej, bo po tej stronie olej wypełnia mniejszą powierzchnię (pierścień wokół tłoczyska).
Sprawność pompy: jaką wartość wpisać do wzoru #
We wzorach pojawia się litera η (eta), czyli sprawność. Pompa nie jest idealna: część energii traci na tarcie i przecieki wewnętrzne. Są trzy rodzaje sprawności i każdy pojawia się w innym wzorze:
| Sprawność | Wartość | Co oznacza | Gdzie we wzorach |
|---|---|---|---|
| ηv – wolumetryczna | 0,93 (nowa pompa 0,93–0,95) | ile oleju naprawdę przepływa w stosunku do teorii | wydajność |
| ηm – mechaniczna | 0,90 | straty na tarcie w łożyskach i uszczelnieniach | moment |
| ηt – całkowita | 0,85 | obie straty naraz: ηv × ηm = 0,93 × 0,90 ≈ 0,84 | moc |
Przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
Jeśli nie znasz dokładnych wartości dla swojej pompy, wpisz te z tabeli. Dla typowej pompy zębatej w dobrym stanie to wystarczająco blisko.
Kiedy te wzory się przydają #
- Budujesz agregat hydrauliczny: wzór na moc powie, ile kW minimum. Bierz następny rozmiar silnika w górę.
- Siłownik chodzi za wolno albo za szybko: wzór na wydajność i wzór na prędkość powiedzą, jaka pompa jest potrzebna.
- Pompa się starzeje: porównaj rzeczywistą wydajność z obliczoną. Duża różnica = czas na wymianę.
- Dobierasz sprzęgło albo przystawkę odbioru mocy: wzór na moment powie, ile Nm musi przenieść połączenie.
- Wymieniasz pompę na inną: policz wydajność starej i nowej. Przy zamienniku pojemność musi się zgadzać, inaczej siłowniki zaczną chodzić inaczej.
Skróty we wzorach #
| Symbol | Znaczenie | Jednostka |
|---|---|---|
| Q | wydajność pompy | l/min |
| V (Vg) | pojemność skokowa pompy | cm³/obr |
| n | obroty wałka | obr/min |
| Δp | ciśnienie robocze | bar |
| P | moc silnika napędzającego pompę | kW |
| M | moment obrotowy na wałku | Nm |
| v | prędkość siłownika | m/s |
| A | powierzchnia tłoka | cm² |
| η | sprawność | – |
Przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
Szukasz pompy o konkretnej wydajności? Zobacz pompy do maszyn rolniczych, budowlanych, pompy tłoczkowe i silniki hydrauliczne.
Jak obliczyć wydajność pompy hydraulicznej?
Pojemność pompy [cm³/obr] × obroty [obr/min] ÷ 1000 × sprawność (ok. 0,93). Pompa 16 cm³ na 1500 obr/min daje ok. 22,3 l/min.
Jak dobrać moc silnika do pompy hydraulicznej?
P [kW] = ciśnienie [bar] × pojemność [cm³/obr] × obroty [obr/min] ÷ (600 000 × 0,85). Wynik zaokrąglij w górę do najbliższego typowego rozmiaru silnika.
Jak obliczyć prędkość siłownika?
v [m/s] = Q [l/min] ÷ (6 × A [cm²]), gdzie A to powierzchnia tłoka (π × D² / 4).
Jaką sprawność przyjąć dla pompy zębatej?
Wolumetryczną ok. 0,93, mechaniczną ok. 0,90, całkowitą ok. 0,85. Zużyta pompa może mieć sprawność wolumetryczną poniżej 0,80.


