Pompa łopatkowa: budowa, zasada działania, rodzaje i zalety
Pompa łopatkowa pracuje cicho i daje równy przepływ, dlatego często spotkasz ją we wspomaganiu kierownicy, prasach i obrabiarkach. Wyjaśniamy, jak jest zbudowana, jak działa, czym różni się wersja o stałej i zmiennej wydajności oraz kiedy wybrać ją zamiast pompy zębatej albo tłoczkowej.

Spis treści (10)
Pompa hydrauliczna zamienia energię mechaniczną silnika na przepływ oleju, który napędza siłowniki i silniki hydrauliczne. Jednym z jej rodzajów jest pompa łopatkowa. Pracuje cicho i daje bardzo równy przepływ, dlatego wybiera się ją wszędzie tam, gdzie liczy się kultura pracy. Poniżej wyjaśniamy, jak jest zbudowana, jak działa, jakie są jej rodzaje i kiedy warto ją wybrać.
Czym jest pompa łopatkowa? #

Pompa łopatkowa to pompa wyporowa: przy każdym obrocie wałka przetłacza określoną porcję oleju. W środku ma trzy główne części:
- wirnik osadzony na wałku, z promieniowymi szczelinami,
- łopatki, czyli płaskie płytki, które przesuwają się w szczelinach wirnika,
- pierścień (stojan), po którego wewnętrznej powierzchni ślizgają się łopatki.
Gdy wirnik się obraca, łopatki wysuwają się ze szczelin i cały czas przylegają do pierścienia. Wysuwa je siła odśrodkowa i ciśnienie oleju podawane pod łopatki, a w części konstrukcji także sprężynki. Dwie sąsiednie łopatki, wirnik i pierścień tworzą komorę, której objętość zmienia się podczas obrotu.
Jak działa pompa łopatkowa? #

Wirnik nie leży dokładnie w środku pierścienia. Dlatego po jednej stronie komory między łopatkami się powiększają, a po drugiej zmniejszają. Pracę pompy łopatkowej można podzielić na trzy fazy:
- Ssanie. Komory mijają otwór ssący i rosną. Powstaje podciśnienie, które zasysa olej ze zbiornika.
- Przeniesienie. Komora pełna oleju zostaje zamknięta między dwiema łopatkami i obraca się razem z wirnikiem w stronę tłoczenia.
- Tłoczenie. Komory mijają otwór tłoczny i maleją. Olej zostaje wypchnięty do układu.
Olej praktycznie się nie spręża, więc pompa niczego nie „ściska”, tylko przenosi olej ze strony ssawnej na tłoczną. Ciśnienie powstaje dopiero wtedy, gdy olej napotyka opór w układzie: obciążony siłownik, zawór albo zwężenie.
Rodzaje pomp łopatkowych #
Pompy łopatkowe dzielimy według dwóch kryteriów: czy wydajność jest stała, czy można ją zmieniać, oraz ile wkładów pompujących mieści się w jednej obudowie.
Pompy łopatkowe o stałej wydajności #

Przy każdym obrocie wałka podają tę samą ilość oleju. Najczęściej mają owalny pierścień, więc w trakcie jednego obrotu każda komora dwa razy zasysa i dwa razy tłoczy olej. Strefy tłoczenia leżą naprzeciwko siebie, dzięki czemu siły działające na wałek się równoważą, a łożyska pracują lżej i dłużej. To najpopularniejszy typ pompy łopatkowej. Więcej o tej grupie pomp przeczytasz we wpisie o pompach o stałej wydajności.
Pompy łopatkowe o zmiennej wydajności #

W tych pompach pierścień jest okrągły i może się przesuwać względem wirnika. Odległość między ich środkami to mimośród. Im większy mimośród, tym bardziej zmienia się objętość komór i tym większy przepływ. Gdy pierścień stoi dokładnie w osi wirnika, przepływ spada prawie do zera.
Pierścień najczęściej przesuwa regulator ciśnienia. Sprężyna ustawia pierścień w pozycji pełnego przepływu, a ciśnienie w układzie odpycha go z powrotem. Gdy ciśnienie dojdzie do ustawionej wartości, pierścień się centruje i pompa podaje tylko tyle oleju, ile zużywa układ. Przez zawór przelewowy przepływa mniej oleju, więc olej mniej się nagrzewa, a pompa zużywa mniej energii. Takie pompy sprawdzają się w prasach, obrabiarkach i układach, w których siłowniki długo pozostają pod ciśnieniem.
Pompy łopatkowe pojedyncze i podwójne #

Pompa pojedyncza ma jeden wkład, czyli wirnik, łopatki i pierścień. Jest prosta, zwarta i wystarcza w większości maszyn.
Pompa podwójna (rzadziej potrójna) ma dwa wkłady na wspólnym wałku. Zwykle mają one wspólne ssanie i osobne wyjścia tłoczne, więc dają dwa niezależne przepływy, często o różnej wielkości. Dzięki temu jeden silnik zasila dwa obwody. Przykład z prasy: obie sekcje razem dają szybki dosuw, a przy docisku pracuje tylko mała sekcja.
Zalety pomp łopatkowych #

- Cicha praca i równy przepływ. Komór jest dużo i pracują jedna po drugiej, więc pulsacja jest niewielka. Pompa łopatkowa jest wyraźnie cichsza od pompy zębatej o zazębieniu zewnętrznym.
- Dobra sprawność. Łopatki cały czas przylegają do pierścienia, więc przecieki wewnętrzne są małe.
- Samoczynna kompensacja zużycia. Gdy końcówki łopatek się ścierają, łopatki po prostu wysuwają się nieco dalej, więc pompa długo utrzymuje wydajność.
- Łatwa naprawa. W wielu pompach wirnik, łopatki, pierścień i płyty boczne tworzą gotowy wkład (kartridż). Wymienia się go w całości, często bez zdejmowania obudowy z maszyny.
- Oszczędność energii. Pompa o zmiennej wydajności podaje tylko tyle oleju, ile potrzebuje układ.
Pompa łopatkowa, zębata czy tłoczkowa? #

Każdy typ pompy ma swoje mocne strony. W skrócie:
| Pompa zębata | Pompa łopatkowa | Pompa tłoczkowa | |
|---|---|---|---|
| Ciśnienie robocze | średnie | średnie | wysokie (często powyżej 250 bar) |
| Hałas | głośniejsza | cicha | cicha lub średnia |
| Zmienna wydajność | nie | tak (wybrane modele) | tak |
| Odporność na zanieczyszczenia | największa | mniejsza | mniejsza |
| Naprawa | zwykle wymiana pompy | wymiana wkładu | regeneracja w serwisie |
| Cena | najniższa | średnia | najwyższa |
Przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.
Pompę zębatą wybiera się, gdy liczy się niska cena, prostota i odporność, na przykład w ciągnikach, wywrotkach i wózkach widłowych. Pompę tłoczkową stosuje się przy wysokich ciśnieniach i w napędach hydrostatycznych maszyn budowlanych i rolniczych. Pompa łopatkowa to złoty środek: cicha, równa i łatwa w naprawie, idealna do przemysłu i układów pracujących w halach.
Gdzie stosuje się pompy łopatkowe? #

- wspomaganie kierownicy w samochodach osobowych, ciężarówkach i maszynach,
- wtryskarki do tworzyw i prasy hydrauliczne,
- obrabiarki i linie produkcyjne,
- agregaty hydrauliczne w zakładach przemysłowych,
- maszyny mobilne: budowlane, leśne i komunalne.
Pompy łopatkowe w sklepie Frejus #
W naszym sklepie znajdziesz między innymi oryginalną pompę łopatkową Vickers V10, pompy wspomagania oraz części do pomp hydraulicznych. Szukasz konkretnej pompy łopatkowej? Wyślij nam numer z tabliczki albo zdjęcia pompy, a dobierzemy oryginał lub zamiennik.
Jak działa pompa łopatkowa?
Łopatki wysuwają się z obracającego się wirnika i razem z pierścieniem tworzą komory o zmiennej objętości. Po stronie ssawnej komory rosną i zasysają olej, a po stronie tłocznej maleją i wypychają go do układu.
Czym różni się pompa łopatkowa o stałej i zmiennej wydajności?
Pompa o stałej wydajności przy każdym obrocie podaje tę samą ilość oleju. W pompie o zmiennej wydajności pierścień przesuwa się względem wirnika, a zmiana mimośrodu zmienia przepływ.
Czy pompa łopatkowa jest głośna?
Nie. Pracuje ciszej niż pompa zębata o zazębieniu zewnętrznym i daje bardzo równy przepływ. Wycie lub świst zwykle oznacza kawitację na ssaniu.
Czy pompę łopatkową da się naprawić?
Tak. W wielu pompach wirnik, łopatki i pierścień tworzą wymienny wkład. Wymienia się go w całości, a obudowa zostaje na miejscu.
Pompa łopatkowa czy zębata – którą wybrać?
Pompa zębata jest tańsza i bardziej odporna na zanieczyszczenia. Pompa łopatkowa jest cichsza, daje równiejszy przepływ i łatwiej ją naprawić.
Szukasz pompy łopatkowej albo wkładu?
Wyślij numer z tabliczki lub zdjęcie, a dobierzemy odpowiednią pompę.


